Ademen doen we allemaal, zonder moeite, in en uit, ontelbare keren in een mensenleven.
Dit jaar valt wereldademdag middenin onze lockdown omwille van het Coronavirus.
Dit virus zorgt bij 85% van de patiënten voor milde klachten, maar heeft het vermogen om onze longen ernstig aan te tasten, waardoor het gewone ademen plots niet meer evident is.

Wat is ademen?

Laten we even stilstaan bij wat ademen eigenlijk is. Via onze ademhaling wisselen we zuurstof en CO2 uit. Zuurstof is essentieel voor het leven. Het wordt gebruikt door mitochondriën (energiefabriekjes) die in vrijwel alle dierlijke cellen zitten om voedsel om te zetten in bruikbare energie. Bij dit proces komt CO2 vrij, een afvalstof, die we via onze longen weer uitademen.

Wanneer dit natuurlijke proces verstoord wordt, dreigt er gevaar voor onze cellen en organen en is een medische behandeling nodig. Een goed functionerend ademhalingsstelsel is dus erg belangrijk voor het goed functioneren van ons lichaam.Ademhalen is zo veel meer dan een manier om aan gasuitwisseling te doen.

De impact van je ademhaling op je lichaam en brein

Onze ademhaling wordt aangestuurd door ons autonoom zenuwstelsel. Dit deel van ons zenuwstelsel, dat we niet kunnen sturen, regelt ook een  groot aantal andere processen zoals spijsvertering, hartslag en het verwijden en het vernauwen van onze bloedvaten.
Het autonome zenuwstelsel is verantwoordelijk voor onze automatische reactie op stress. Het zorgt ervoor dat we snel kunnen reageren wanneer er gevaar dreigt (fight, flight, freeze) en dus ons lichaam klaar kunnen maken om in actie te schieten.

In ons autonome zenuwstelsel kunnen we twee systemen onderscheiden: het (ortho)sympatische deel dat activerend is, en het parasympatische deel dat rust en herstel mogelijk maakt. Bij het inademen is ons sympatische deel aan zet, bij het uitademen ons parasympatische deel.
 De ademhaling is een perfecte barometer van wat er in en rond ons gebeurt. Wanneer we de ademhalingsfrequentie van mensen met chronische stress bekijken, dan is die heel wat hoger dan bij mensen die rustig zijn of weinig stress ervaren.

Wat hebben Gandhi, Boeddhistische mediteerders en Christelijke monnike gemeen?
Zij gebruiken sinds eeuwen ademhalingstechnieken om rust en kalmte te bewaren en zich door moeilijke tijden heen te slaan. Doorheen mijn pad als coachende arts ben ik geboeid  geraakt door de impact van stress op ons lichaam en brein en de impact van ons lichaam op datzelfde brein.

Ik leerde dat ademen rust brengt en onze instinctieve stressreacties doet temperen, waardoor we vanuit evenwicht kunnen antwoorden op wat er zich aandient.

Ademen en hartcoherentie

We ervaren allemaal af en toe wat stress en angst doen met ons lichaam. We ademen sneller, ons hart klopt sneller, we beginnen te zweten… Kortom: effecten van ons stressresponssysteem.
De ademhaling  op zich kunnen we niet sturen, maar we kunnen wel kiezen hoe snel we ademen.

Ademhaling en hartritme zijn aan elkaar gelinkt.  Bij inademen gaat ons hartritme versnellen, bij uitademen vertraagt het.

Wanneer we dus heel bewust rustig in- en uitademen, krijgen we een golvend patroon van versnellende en vertragende hartslagen, zoals we die bijvoorbeeld spontaan ontwikkelen als we rustig op een terras in de zon zitten. Dit patroon wordt gecapteerd door de zenuwen rond het hart, die de informatie doorgeven aan het brein. Hierdoor wordt het stressbrein tot rust gebracht. Alles is immers rustig in het lichaam.

Het herstellende deel van ons zenuwstelsel is het parasympatische deel.
De activiteit van dit systeem kan gemeten worden door de natuurlijke schommelingen in het hartritme, gelinkt aan de ademhaling, te bestuderen.
Deze schommelingen worden gebruikt om de hartritmevariatie te berekenen (HRV).

Wanneer we het ademhalingsritme en -patroon veranderen, verandert de HRV. Bij het uitvoeren van ademhalingsoefeningen wijst een hoge HRV op een hoge aanpassing van je hartritme aan je ademhaling, wat een uiting is van een goed gebalanceerd zenuwstelsel.

Hoe hoger de HRV, hoe flexibeler ons systeem zich aanpast aan wisselende omstandigheden, hoe stressbestendiger we zijn en hoe gezonder we zijn.

Mensen die zich goed kunnen  aanpassen, ondervinden minder slijtage op het lichaam, tijdens veranderingen en stressmomenten in het leven. Wie zich goed kan aanpassen, is veerkrachtig.

Iedereen kan zijn of haar stressweerbaarheid verbeteren. Dit kan door het activeren van het herstellende (parasympatische) deel van het zenuwstelsel en het sussen van het activerende (orthosympatische) deel.

Ademhalingsoefeningen helpen ons om ons stressresponssysteem te verfijnen.

Met hartcoherentietraining gaan we focussen op onze ademhaling en leren we cliënten te ademen in een rustig ritme van 5 tot 6 ademhalingen per minuut.

Ademen en mindfulness

Mindfulness is een bijzonder manier van omgaan van wat er op ons afkomt. In eenvoudige mindfulnessoefeningen word je uitgenodigd om je aandacht bij je ademhaling te brengen. Dit is anders dan wat we in hartcoherentie doen. Je registreert je ademhaling, zonder ze te willen sturen. Je kijkt wat er is, meer niet.

Hier is je ademhaling je gids, je barometer, die je vertelt of je rustig of eerder gespannen bent.
Dit gegeven neem je waar en probeer je niet te veranderen. Je kijkt ernaar met milde open aandacht.

Dit is zinvol omwille van verschillende redenen. 
Je onderbreekt door deze oefening waar je mee bezig bent, je stopt even met doordraaien.
Ten tweede raak je vertrouwd met wat er zich in je lichaam afspeelt. We gebruiken ons lichaam als stressdetector. We zijn heel erg goed in het ontkennen van signalen: vaak voelen we ons lichaam pas als het gaat ‘schreeuwen’.  Door regelmatig te focussen, spelen we korter op de bal. We leren echter niet alleen lichamelijke signalen te herkennen, maar krijgen zicht op onze gedachten en gevoelens.
Ten derde is mindfulness een middenweg tussen negeren van wat is en er volledig door overspoeld worden. Telkens weer begin je met de focus op je ademhaling, hou je voeling met je lichaam en neem je van daaruit waar welke gedachten en gevoelens er opdagen, zonder oordeel. 

Wereldwijd en eeuwenoud

Ademhalingstechnieken worden al eeuwen gebruikt in de verschillende uithoeken van de wereld. De aanwezigheid van deze oude vormen van ademhaling in zovele gebieden van de wereld, doet vermoeden dat zij zeer ver terug gaan in de tijd. Ze worden teruggevonden in de eeuwenhoude boeddhistische meditatie, in yoga, in qigong…

In tijden van onzekerheid is het goed om te kunnen terugvallen op iets wat vertrouwd is.
Ademen geeft letterlijk zuurstof aan je lichaam en je bewust worden van je ademhaling in momenten van stress laat je toe om niet als een kip zonder kop te reageren, maar keuze te hebben in je respons op de gebeurtenissen die op je afkomen.